Author: Институт перевода Библии
Date: 2022-08-27T16:16:56.563052+00:00

Янгы Разилешив: Эфесдегилеге

Янгы Разилешив: Эфесдегилеге

1. Баш Сёз

1. Эфесдегилеге

1. Сёзлюк (Янгы Разилешив)

Россияны Илмулар Академиясы

Тарих-филология илмуланы бёлюгю

БИБЛИЯНЫ ТАРЖУМАСЫНЫ ИНСТИТУТУ МОСКВА

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

Библияны Таржумасыны институту Москва 2007

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

Сизин ойларыгъызны ва ёравларыгъызны шу адресге гёре йиберигиз:

www.ibt.org.ru
ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 5-93943-100-3

Horace Knowles; The British & Foreign Bible Society, 1954, 1967, 1972

( United Bible Societies, 1994 )

All rights reserved.

© Библияны Таржумасыны институту, Москва, 2007

Баш Сёз

БАШ СЁЗ

Гьюрметли охувчу!

Сиз къолугъузгъа тутгъан китап – Янгы Разилешивню къумукъ тилге этилген биринчи толу таржумасы. Янгы Разилешив – оьзюне Сыйлы Язывлар яда Библия деп айтылагъан китапны гесеги. Библиягъа бир китапхана деп айтмагъа ярай. Ону ичине кёп санавдагъы адамлар бир нече тиллерде ювукъ гьисапда минг ярым йылны узагъында язгъан онлар булангъы китаплар гире.

Библияны биринчи гесеги – Эсги Разилешив. Ону аслу маънасы – Аллагь, бары да бырынгъы халкълардан айырып исрайыллыланы танглап, олар булан разилешив бегетгенин гёрсетмек. Танглагъан халкъына Аллагьны рагьмусу болсун учун, исрайыллылар Аллагьдан оьзлеге берилген къанунланы кютмеге герек болгъан. Шоланы жыйымына Таврат, яда Мусаны Къануну деп ат тагъылгъан, неге тюгюл де оланы исрайыл халкъына Муса пайхаммар гелтирген.

Амма шо Разилешив де, Къанун да инсанланы янгыз янгы ва даимлик Разилешивге гьазирлей болгъан – шо янгы Разилешивню Аллагь инсанлар булан гьалиден эки минг йыл алда бу дюньягъа гелген Иса Месигьден таба бегетген. Янгы Разилешивге гиреген 27 китапда Исаны инсанлар булан бегетилген Янгы Разилешивюню гьакъында хабар юрюле.

Янгы Разилешивню башлапгъы дёрт китабына «Инжиллер» деп айтыла. Шо сёз грекчеден гёчюргенде, «сююнч хабар» демек бола. Инжиллерде Иса Месигьни тувмакълыгъы, Ону бу дюньядагъы яшаву, хачдагъы оьлюмю ва тирилмеклиги гьакъында хабарлана.

Янгы Разилешивню сонг гелеген «Элчилени ишлери» деген китабында Исагъа иман салгъанланы жыйыны башлап нечик амалгъа гелгени ва оьмюр сюргени, Исагъа бакъгъан якъдагъы иман сав дюньягъа нечик чалтлыкъда яйылып гетгени гьакъында хабар бериле.

Янгы Разилешивню китапларыны кёбюсю (21) – Исаны элчилери язгъан кагъызлар. Оланы аслу маънасы – иманлылагъа насигьат берив, Исагъа иман салгъанланы жыйынына шо заманларданокъ да гирмеге башлагъан адашывланы, ялгъан уьйретивлени юзюн ачмакъ.

Янгы Разилешивню ва савлай Библияны ахырынчы китабы – Югьанны вагьийи. Шо китапда ону язгъан элчи Югьангъа ахыр заман булан байлавлу Аллагьдан йиберилген вагьий бериле. Аллагь Югьангъа ахыр заман болма тарыкъ затны ачыкъ эте – бу дюньяда гьакимлик сюрюп турагъан яманлыкъдан Аллагь уьст чыгъажакъ.

Янгы Разилешив бизин девюрню 1-нчи асрусунда шо заманларда инг де бек яйылгъан грек тилинде язылгъан. Эки минг йылны ичинде Янгы Разилешив дюньядагъы юзлер булангъы тиллеге таржума этилген.

Къумукъ тилде тюрлю-тюрлю йылларда Янгы Разилешивню айры-айры китаплары чыкъгъан. 1888-нчи йылда Маттайны Инжили, 1897-нчи йылда буса Маркны Инжили чыкъгъан. 1897-нчи йылда Маттайны Инжили тюзелтилип онгарылып янгыдан чыкъгъан. 1996-нчы йылда Библияны Таржумасыны институту Маркны Инжилини янгы таржумасын, 2001-нчи йылда буса Лукъаны Инжилин чыгъаргъан.

Къолугъуздагъы бу китап – Янгы Разилешивню гьалиги къумукъ адабият тилге этилген толу таржумасыны биринчи къайдасы. Таржумачылар грекче текстдеги сёзлени гезигин, жумлаланы къурулушун сакъламагъа къарамагъан, ону маънасын бермеге къаст этген. Къумукъ тил де, грек тил де бир-бирине къардаш тиллер тюгюл, шо саялы да оланы грамматика къурулушлары да башгъа. Сынав гёрсетеген кюйде, тувра, сёз-сёзюне дегенлей этилген таржума къулакъгъа онча арив чалынмай, олай таржумадагъы бары зат англашылып да битмей. Бу таржума бырынгъы къолъязывланы илму гёзден къаралып чыкъгъанларындан этилген, шо саялы да муну бир-бир ерлери орус тилдеги мердешли таржума булан рас гелмей къалмагъа да бола.

Янгы Разилешивню бир-бир ерлерин тюрлю-тюрлю кюйде англамагъа ва таржума этмеге бола. Шолай гезиклени инг де аслуларында баянлыкълар берилген – оларда таржуманы болмагъа болагъан башгъа журалары берилген. Баянлыкъларда охувчугъа четим тиймеге болагъан бир-бир сёзлеге ва сёз тагъымлагъа англатывлар бериле.

Таржуманы гьар китабыны алдында гиччирек баш сёзлер бериле. Шоларда китапланы авторлары, оларда гётерилеген аслу масъалалар булан байлавлу болуп къысгъача маълуматлар бериле. Ондан къайры да, китапны гьар бёлюгю, бир маъна булан байлавлу гесеклеге пайланып, башлар да салынып бериле. Китапланы алдындагъы баш сёзлер де, оланы ичиндеги бёлюклердеги гесеклеге салынгъан башлар да башлапгъы грекче къолъязывларда болмагъан. Оланы таржумачылар охувчулагъа гьар китапны, ону гьар гесегин яхшы англамагъа кёмек болсун учун, оьзлени ягъындан къошгъан. Таржумада Сыйлы Язывланы Эсги Разилешив деген бёлюгюнден алынгъан гесеклер башгъа языв къайда булан берилген. Ахырда да, таржуманы ахырында Янгы Разилешивде ёлугъагъан терминлени, аслу ерни тутагъан адамланы ва ерлени атларыны сёзлюгю, Янгы Разилешивдеги агьвалатлар юрюлеген пачалыкъланы ва шагьарланы карталары берилген.

Библияны Таржумасыны институту Янгы Разилешивню къумукъ тилге гёчюрювде ортакъчылыкъ этген таржумачылагъа, редакторлагъа ва шолай да оьзге бары да къол ялгъагъанлагъа разилигин билдире.

Бу китап къумукъ халкъгъа пайдалы болур деп умут этебиз.

Библияны Таржумасыны институту

Эфесдегилеге

Эфесдегилеге

1. Баш Сёз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

Баш Сёз

Эфесдегилеге язылгъан кагъыз

Эфесдегилеге

Эфеслилени аты тутулуп язылса да, Павелни бу кагъызы айланадагъы вилаятлардагъы бары да иман салгъанлар учун язылгъан. Кагъыз элчини Румдагъы туснакъда олтургъан вакътисинде язылгъан болмагъа ярай. Павел бу кагъызында инсанланы къутгъармакъ учунгъу Аллагьны хыялын яшавгъа чыгъарывда Месигьни айрыча агьамиятлыгъы гьакъда айта. Шогъар асаслана туруп, элчи Исагъа иман салгъанланы бирикген агьлюсюндеги яшавун сёйлей: Аллагь олагъа Исагъа иман салгъанланы бирикген жыйыныны ортакъчылары болмагъа чакъырыв этген, оланы иманыны кюрчюсю болуп да хачда оьлтюрюлюп, сонг тирилген Иса Месигь токътай. Павел жыйынны инсанны къаракъарасы булан тенглешдире: къаркъараны бир саны да оьзгелеринден айрыча яшамагъа болмайгъаны йимик, Исагъа иман салгъан инсан да янгыз оьзю учун яшап турмагъа тюшмей. Исагъа иман салгъанланы жыйынындагъыланы гьарисине оьзюню бир хас иши инанылып тапшурулгъан, шо саялы да бирисини къуллугъун башгъасыныкинден артыкъ гёрмеге ярамай. Исагъа иман салгъанлар янгыз бирликде бу дюньядагъы яманлыкъгъа къаршы токътамагъа болалар.

Кагъызын тамамлай туруп, Павел иман салгъанланы гьар гюнлюк яшавлукъ масъалаларына да тергевюн бакъдыра: мунда эрлени ва къатынланы, ата аналаны ва авлетлени, гьакимлени ва олагъа таби болгъанланы аралыкълары гьакъда лакъыр юрюле.

1

Башлапгъы саламлар

1^1Бу кагъызны Аллагьны буйругъу булан Иса Месигьни элчиси болгъан мен, Павел, язаман. Эфесде Иса Месигьге амин болгъан Аллагьны халкъына салам! 2Атабыз Аллагьдан ва Раббибиз Иса Месигьден сизге рагьму ва парахатлыкъ болсун!

Месигь берген ругь савгъатлары

3Раббибиз Иса Месигьни Атасы болгъан Аллагьгъа гьар алгъышлар болсун! Месигь булан бирликде О бизге кёклердеги бары да ругь савгъатларын берди+. 4Оьзюню алдында биз таза юрекли, айыпсыз болсун учун ва сююв булан яшасын учун, дюнья яралгъынча алданокъ да Аллагь Месигьден таба бизин сайлады+. 5Иса Месигьден таба Аллагь бизге Оьзюню авлетлери болмакъны алданокъ белгиледи. Будур Ону мурады ва кёп сююп этген иши!+

6Сююмлю Уланындан таба бизге асламдан берген макътавлу зор яхшылыгъы учун Аллагьгъа алгъыш этейик 7-8Ону къаны тёгюлмеклигинден таба биз гюнагьларыбыздан гечилдик ва азатлыкъгъа етишдик. Ону рагьмусу шонча да гьисапсыз чы, О бизге аявсуздан Оьзюню бютюн англавундан ва гьакъылындан тёгюп къойду+.

9О Оьзюню сырлы мурадын бизге ачыкъ этди. Оьзю яхшы гёрюп, шо мурады башынданокъ Месигьден таба яшавгъа чыгъарылды+. 10Белгилеген заман етгенде, Аллагь шо мурадын тамамлажакъ, кёклердеги ва ердеги бары да затны бирлешдирип, Месигьге таби этежек+. 11Месигьден таба Аллагь бизин Оьзюню халкъы этип сайлады. Дюньядагъы бары да затны Оьзю сюйген кюйде ва Оьзюню гёнгюлюне гёре этеген Аллагь шону бизге алданокъ белгиледи. 12Шогъар гёре биз, биринчилей болуп Месигь булан умутубузну байлагъанлар, макътавлу Аллагьыбызгъа алгъышлар этейик.

13Сизге къутгъарылыв гелтиреген гьакъ гертиликни каламын – Сююнч Хабарны – эшитген заманда, сиз де Месигьники болуп токътадыгъыз. Шогъар инангъан сонг, сиз Оьзюнюки экенни гёрсетип, Аллагь сизге ваъда этилген Ругьун берди+. 14Шо Ругь бизге, Оьзюнюки болгъанлагъа, Аллагь толу кюйдеги азатлыкъ бергинче, бизин варислигибизни юкчюсюдюр. Шогъар гёре де биз макътавлу Аллагьгъа алгъыш этейик!

Павел Аллагьгъа дуа ва шюкюрлюк эте

15Шо саялы мен де, Раббибиз Исагъа бакъгъан якъдагъы сизин иманыгъызны ва Аллагьны бары да халкъына бакъгъан якъдагъы сюювюгюзню эшитгенден берли,+
16бир токътамай Аллагьгъа шюкюрлюк этемен ва сизин учун дуа этемен. 17Раббибиз Иса Месигьни Аллагьы, макътавлу Атасы, Оьзюн сиз яхшы танысын деп, сизге гьакъыл ва англав береген Ругьун савгъат этсин деп мен дуа этемен. 18-20Аллагь сизин оьзюне багъып чакъыргъан умутну, Оьзюню халкъы булан сиз ортакъ этежек варисликни зорлугъун ва бизге, Исагъа иман салагъанлагъа, таъсир этеген Оьзюню къудратыны гьатсыз уллулугъун сизге гёрмеге англав берсин деп дуа этемен. Шо къудрат Аллагь Месигьни оьлюмден тирилтгенде ва Ону кёклерде Оьзюню онг ягъында олтуртгъанда гёрюндю++. 21Янгыз бу дюньябызда тюгюл, гележек дюньябызда да Аллагь Месигьни бары да пачалардан, гьакимликден, башчылыкъдан, гючлерден, гьар бир чинлерден оьрге чыгъарды+. 22Аллагь буланы барын да Месигьге таби этди, Ону бары да затгъа, Огъар иман салгъанланы барысына да Баш этип салды+. 23Месигьге иман салгъанлар барысы да Ону къаркъарасы болуп токътай. Месигь Оьзю булан шону ва бютюн бары затны да толу этип токътай+.

2

Оьлюмден яшавгъа багъып

2^1Бир заманларда, Мусаны Къанунун бузагъаныгъыз ва гюнагь этегенигиз себепли болуп, сиз оьлген эдигиз+. 2Шо заман сиз бу дюньяны ёллары булан юрюдюгюз ва гьавалардагъы жинлени ёлбашчысына таби болдугъуз. Аллагьгъа тынгламайгъанлагъа гьали о ёлбашчылыкъ да этип тура+. 3Бир заманларда биз барыбыз да шолай эдик. Биз гюнагьлы табиатыбызгъа тынглап, къаркъарабыз сюйгенни ва оюбузгъа гелгенни этип турдукъ. Шо табиатыбыз себепли болуп, бары да халкъны йимик, бизин де Аллагьны жазасы къаравуллай эди+.

4Амма рагьмусу кёп болгъан Аллагь бизин о даражада кёп сюегенин гёрсетди чи,+
5гьатта бизге, Къанунну да бузуп оьлюп турагъанлагъа, Месигь булан бирче яшав берди! Сиз Ону рагьмусу булан къутгъарылдыгъыз+. 6Иса Месигь булан бирче Аллагь бизин тирилтди ва кёклерде Ону къырыйында олтуртду+. 7Шону О Оьзюню зор яхшылыгъы булан Иса Месигьден таба бизге этген рагьмусуну тенги ёкъ толулугъу бары да заманлагъа хас болгъанлыкъны гёрсетмек учун этди. 8Неге тюгюл де, сиз этген ишлеригизден таба тюгюл, янгыз Аллагьны рагьмусу булан иманыгъыздан таба къутгъарылдыгъыз. О Аллагьны савгъатыдыр+. 9Къутгъарылывну къазанып болмай, шо саялы ону булан бирев де макътанып болмас+. 10Биз Аллагьны яратывубуздур. Оьзю алданокъ белгилеген ишлени кютмек учун, Аллагь бизин Иса Месигь булан бирликде гьалиги кююбюзде яратды+.

Месигьден таба бир халкъ болув

11-12Сиз, тувмадан ят халкълар, «сюннет этилмегенлер» деп айтылагъан ягьудилер, оьзлеге, инсанны къоллары булан этилеген гесивню гёз алгъа тутуп, «сюннет этилгенлер» деп айтылагъанлар, бир заманда Месигьсиз яшагъаныгъызны эсде сакълагъыз. Сиз Исрайылны халкъыны санавуна гирмей эдигиз. Аллагьны Оьзюню халкъына этген ваъдалары сизин учун тюгюл эди. Сиз бу дюньяда Аллагьсыз ва умутсуз яшай эдигиз++. 13Гьали буса – Иса Месигь булан бирликде – сиз бир вакътилерде арекдегилер, Ону къурбанлы оьлюмюню яхшылыгъындан ювукъдагъылар болдугъуз+.

14-15Месигь чи бизин ярашывлугъубуз. О ягьудилени ва ят халкъланы бир халкъ этип бирикдирди, бизин айырагъан оьчлюкню барусун бузду. Къаркъарасын къурбан этмек булан О Къанунну, ону буйрукъларын ва къайдаларын ёкъ этди. Ону мурады ягьудилерден ва ят халкълардан янгы бир инсан яратмакъ ва шолайлыкъда ярашывлукъ гелтирмек эди++. 16Хачда оьлмеклиги булан Месигь оланы Аллагьны алдында бир къаркъара этип бирлешдирди ва душманлыкъны оьлтюрдю+. 17О гелип, йыракъда болгъан сизге ва ювугъундагъылагъа ярашывлукъну гьакъында Сююнч Хабар билдирди. 18Ондан таба биз – ят халкълар ва ягьудилер – бир Ругь булан Атабызгъа ювукълашмагъа болабыз.

19Шогъар гёре сиз ят халкълар ва гелгинчилер тюгюлсюз, Аллагьны халкъы булан бир ватандашларсыз ва Ону агьлюсюндегилерсиз+. 20Сиз элчилени ва пайхаммарланы кюрчюсюнде этилген Ону бинасысыз. Иса Месигь Оьзю буса кюрчюню баш ташы болуп токътай+. 21Шо бинаны Месигь къура, Раббибизни сыйлы ибадатханасы болмакъ учун оьсе+. 22Сиз де къалгъанлар булан бирче уьй къурмакъ учун, Ондан таба оьзюгюзню яратасыз. Шо уьйде Аллагь Оьзюню Ругьундан таба яшай+.

3

Павелни ят халкъланы арасында къуллукъ этивю

3^1Бу себепден мен, Иса Месигьге ва сизге къуллукъ этегеним саялы туснакъдагъы Павел, дуа этемен+. 2Сизге деп Аллагьдан магъа нечик мол савгъат инанылып берилгенин сиз, озокъда, эшитгенсиз+. 3Мен оьрде къысгъача язгъан кюйде, Аллагь магъа Оьзюню сырын ачды+. 4Бу кагъызымны охугъан заманда, магъа Месигьни сыры гертилей де ачыкъ болгъанны сиз англамагъа болажакъсыз. 5Гьали сыйлы элчилерине ва пайхаммарларына Аллагьны Ругьу ачыкъ этген сыр алдагъы наслулагъа белгили болмагъан. 6Шо сыр будур: Сююнч Хабарны яхшылыгъындан ят халкълар исрайыллылар булан бирге варислер, бир къаркъараны санлары ва Иса Месигьден таба этилген ваъданы ортакъчылары болуп токътайлар+.

7Оьзюню зор яхшылыгъы ва гючю булан Аллагь магъа берген савгъатгъа гёре мен Сююнч Хабарны билдиреген къуллукъчу болуп токътадым+. 8Аллагьны бары да халкъыны арасында мен инг де гиччиси бусам да, Месигьни тюгесинмейген байлыгъын ят халкъланы арасында билдирмек йимик гьюрметли савгъат магъа тапшурулду+. 9Шо яшыртгъын сырны гьакъында бары да халкъгъа билдирмек магъа тапшурулду. Бары да затны яратгъан Аллагь дюньяны яратгъандан берли шо сырын яшырып турду+. 10Гьали буса кёклени гьакимлерине ва есилерине Аллагьны кёп тармакълы гьакъылы Исагъа иман салгъанланы жыйынындан таба ачыкъ бола+. 11Оьзюню инг аввалгъы хыялына гёре, бу затланы Аллагь Раббибиз Иса Месигьден таба яшавгъа чыгъарды. 12Ону булан бирликде ва Огъар иман салмакъ булан биз эркин ва инамлы кюйде Аллагьгъа ювукълашма болабыз+. 13Шогъар гёре де тилеймен сизге: сизин учун мен чегеген азаплар сизин гёнгюлсюз этмесин, неге тюгюл олар сизин макътавлу этежек+.

Иса Месигьни бизге бакъгъан сюювю

14-15Кёклердеги ва ерлердеги бары да зат Оьзюнден баш алагъан Атабызны алдында мен тизлеримни бюгемен. 16Оьзюню Ругьундан таба сиз ругь якъдан чыдамлы болсун учун, мен Аллагьгъа макътавлугъуну хазналарындан сизге де гюч берсин деп тилеймен+. 17Юреклеригизде имандан таба Месигь яшасын деп, сююв сизин тамуругъуз ва кюрчюгюз болсун деп мен дуа этемен+. 18Шо заман Аллагьны бары халкъы булан Месигьни сюювюню генглигин, узунлугъун, бийиклигин ва теренлигин англамакъ учун сизин таман чакъы гючюгюз болажакъ. 19Гьар бир англавдан да оьрде экенине де къарамайлы, сиз шо сюювге тюшюнюп, шо даражада камил болажакъсыз чы, гьатта Аллагьны толу камиллигине етежексиз+.

20Огъар, гьали Оьзюню къудраты бизде иш гёреген ва биз тилейгенибизден яда гьатта хыял этегенибизден де артыкъны этеген Аллагьыбызгъа,+
21Иса Месигьден ва Огъар иман салгъанларындан таба гьар даим ва бары да наслуларда макътавлар болсун дагъы! Амин+.

4

Ругь бирлиги

4^1Мен, Раббибизге къуллукъ этегеним саялы туснакъгъа тюшген Павел, тилеймен сизге: Аллагь сизге этген чакъырывгъа лайыкълы яшав булан яшагъыз+. 2Гьар заман саламат, юваш хасиятлы, чыдамлы, бир биригизге сабурлу болугъуз, сююв булан янашыгъыз+. 3Сизин бирлешдиреген парахатлыкъдан таба Ругь бирликни сакълама къасткъылыгъыз+. 4Аллагь сизин оьзюне багъып чакъыргъан умут бир болгъаны йимик, Ону Ругьу бир, къаркъара бир,+
5Раббибиз бир, иман бир, сувгъа чомдуруп, Аллагьгъа багъышлатыв бир+
6ва бютюн инсанланы Атасы болгъан Аллагь бир. О барыбыздан да оьрде, барыбызны да ичибизде ва барыбыздан да таба иш гёре+.

7Бизин гьарибизге Месигьни чомартлыгъына къыйышывлу болуп савгъат берилди+. 8Муна шо саялы Сыйлы Язывларда булай язылгъан:

О оьрлюклеге гётерилди, есирлени Оьзю булан алып юрюдю ва
инсанлагъа савгъатлар берди+.

9«Гётерилди» демек О дюньягъа тюшген болгъан демекни де англата+. 10Тёбен тюшген ва Оьзю булан бары да затланы толу этмек учун, кёклерден оьрге гётерилген Биревдюр+. 11О бирлерине элчилер, бирлерине пайхаммарлар, башгъаларына Сююнч Хабарны билдиривчюлер, бирдагъыларына Оьзюню халкъыны гьайын этивчюлер, оьзгелерине устазлар болмакъны савгъат этди+. 12-13Аллагь оланы барын да Оьзюню халкъы Месигьни къаркъарасын беклешдиривге къуллукъ этсин учун берди. Олар бизге иманда, Аллагьны Уланын танымакъда барыбыз да бир йимик даражагъа етишгинче, барыбыз да токъташгъан адамлар болгъунча ва бютюн яшавубуз Месигьни толу камиллигине етгенче кёмек эте++.

14Шо заман, гьар тюрлю уьйретивлени толкъунлары, еллери, инсанланы гьиллачылыгъы ва ялгъанлары алып, ари де, бери де ташлайгъан гиччи яшлар йимик болмасбыз+. 15Терсине, сююв булан гьакъ гертиликге гёре юрюй туруп, къаркъараны Башы болгъан Месигьге ювукълаша туруп, гьар бир якъдан оьсюп къалайыкъ+. 16О бютюн къаркъара бир ерде бирлешеген, ону бары да санлары гьариси оьзюню айры айры къуллукъларын кютеген кюйню этди. Гьар айры сан тийишли кюйде къуллукъларын кютегенде, бютюн къаркъара сююв булан оьсе ва беклеше.

Биз нечик яшамагъа тарыкъбыз?

17Шо саялы Раббибизни аты булан сизге бувараман: ят халкълар йимик яшайгъан кююгюзню къоюгъуз. Оланы бары да ойлары бошдур+. 18Оланы англаву тунукълашгъан, олар Аллагьны яшавундан магьрюм этилген ва оьзлени авамлыгъы саялы олар хырча болгъан+. 19Олар уят деп айтагъан затын тас этип, напсына шо даражада берилип къалгъан чы, гьеч бир де уялмайлы, къанмайлы, къайдагъы пасатлыкълар булан машгъул болалар+.

20Тек Месигьни гьакъында сиз о затны тюгюл билгенигиз. 21Эгер де, озокъда, сиз Ону гьакъында эшитген бусагъыз ва Ону гьакъында сизин уьйретген буса, неге тюгюл де гьакъ гертилик Онукидир. 22Алдагъы яшавугъузгъа хас болгъан затгъа, оьзюгюздеги ялгъан гьасиретликлер пуч этеген дёнген инсангъа арт беригиз деп уьйрете эди сизин+. 23Аллагьны Ругьу гьакъылыгъызны янгыртсын+. 24Сиз гьакъ герти муъминликде ва сыйлылыкъда Аллагьны келпетине ошашдырылып яралгъан инсангъа айланмагъа герексиз+.

25Сизин гьаригиз, ялгъанны къоюп, оьзлеге гьакъ герти затны сёйлесин, неге тюгюл биз барыбыз да бир къаркъараны санларыбыз+. 26«Къазаплангъанда, гюнагь иш этмегиз», гюн батгъынча къазапланывугъузну тайдырмагъа къарагъыз+. 27Яшавугъузда иблисге ер бермегиз+. 28Бир урлагъан дагъы урламагъа тюшмей. Терсине, тарчыкълыкъдагъылагъа пай чыгъарып болмакъ учун, оьзюню къоллары булан загьмат тёкмеге тюше+. 29Сизин авзугъуздан бир де нас сёз чыкъмасын, янгыз тарыкълы затгъа насигьаты булангъы, тынглавчулагъа пайдалы сёзлер чыкъсын+.

30Аллагьны Ругьун да пашман этмегиз. О сиз Аллагьныки экенлигигизни тасдыкъ этеген затдыр ва Гюню етишгенде, Аллагь сизин толу кюйде азат этегенликни белгисидир+.

31Гьар тюрлю намартлыкъдан, ачувлулукъдан, къазапланывдан, акъырывдан, яла ябывдан ва оьзге яман ишлерден арек туругъуз+. 32Бир биригизге рагьмулу, языкъсынагъан болугъуз, Месигьден таба Аллагь сизин гечгенде йимик, бирев биревден гечигиз+.

5

«Нюрню адамлары йимик яшап къалыгъыз»

5^1Аллагьдан уьлгю алыгъыз, неге тюгюл де сиз Ону кёп сюйген авлетлерисиз+. 2Месигь, бизин сююп, бизин учун Оьзюн Аллагьгъа атирли ва арив къурбан этип бергени йимик, сиз де сююв булан яшагъыз+.

3Сизин арагъызда гьеч бир де пасатлыкъгъа яда оьзге тюрлю наслыкъгъа, яда къызгъанчлыкъгъа байлавлу лакъыр да болмагъа тюшмей. Аллагьны халкъына шолай затлар къыйышмас+. 4Сёйлевюгюзде гьеч бир пасатлыкълар, бош хабарлар ва гьонкъа масхаралар болмасын. Булар сизге къыйышмас. Ону орнуна Аллагьгъа шюкюр этигиз+. 5Билип къоюгъуз: пасат ва нас яшав юрютеген, къызгъанч адамлагъа (оланы ялгъан аллагьлагъа къуллукъ этегенлерден бир башгъалыгъы да ёкъдур) Аллагьны ва Месигьни гьакимлигини тюбюнде яшамагъа ихтияр берилмежек+.

6Вёре, ялгъан сёзлер булан сизин бирев де алдатып къоймасын. Шо затлар чы таби болмайгъанлагъа Аллагьны къазапланывун тувдура+. 7Шо саялы да олар булан ортакъчы болмагъыз+. 8Неге тюгюл де, бир вакътилерде сиз къарангылыкъда эдигиз, гьали буса Раббибиз булан бирликде болгъаныгъыз саялы, нюрге чыкъгъансыз. Нюрню адамлары йимик яшап къалыгъыз+. 9Гьар тюрлю яхшы ишлер, муъминлик ва гьакълыкъ нюрню емишлеридир. 10Раббибиз рази къалагъан затны англамагъа къарагъыз+. 11Къарангылыкъны пайдасыз ишлери булан, вёрегиз, ортакъчы болмагъыз, терсине, шо ишлени аян этигиз+. 12Шолай адамлар яшыртгъынлыкъда не булан машгъул болагъанны айтмакъ да айыпдыр. 13Бары да яшыртгъын затлар нюрде гёрюнюп къала+. 14Нюр бары да затны гёрюнеген этип къоя. Шо саялы булай айтылгъан:

Уян, гьей юхлайгъан адам, оьлюмден тирил! Месигь сени
нюрлендирежек+.

15Оьзюгюзню яшав къайдагъызда сакъ болугъуз. Гьакъылсызлар йимик яшамагъыз, гьакъыллылар йимик яшагъыз+. 16Заманны аягъыз, неге тюгюл бу гюнлерде яманлыкъ оьтесиз кёпдюр. 17Англавсуз болмагъыз, Раббибиз не зат сюегенни англамагъа къаст этигиз+. 18Эсирип къалгъынча чагъыр ичмегиз, шо пасатлыкъгъа элте. Ону орнуна Аллагьны Ругьундан толмагъа къарагъыз+. 19Оьз арагъызда Аллагьгъа макътав, алгъыш этеген йырланы ва дин йырланы йырлагъыз. Юреклеригизде Раббибизни макътап йырлагъыз+. 20Даим ва гьар зат учун Раббибиз Иса Месигьни аты булан Атабыз Аллагьгъа шюкюр этигиз+.

21•Месигьге гьюрмет этивню белгиси гьисапда бирев биревге таби болугъуз.

Эрлер ва къатынлар

22Гьей къатынлар, эрлеригизге Раббибизге йимик таби болугъуз+. 23Къаркъараны къутгъарагъан Месигь Оьзюне иман салгъанланы жыйыныны Башчысы болгъаны йимик, эр де къатыныны башчысыдыр+. 24Иманлылар Месигьге нечик таби бола буса, къатынлар да эрлерине гьар затда таби болмагъа гереклер.

25Гьей эрлер, Месигь Оьзюне иман салгъанланы жыйынын нечик сюе буса, сиз де къатынларыгъызны шолай сююгюз. Месигь Оьзюню жыйыны учун жанын берди+. 26Жыйынны Оьзюнюки болагъан кюйню этмек учун, ону сув булан ва калам булан гюнагьларындан тазаламакъ учун ва+
27олар шавла береген, тетиксиз, дамгъасыз, демек сыйлы, нарыстадай таза болсун учун, Месигь шолай этди+. 28Эрлери де оьзлени къатынларын лап шолай сюймеге, оьз къаркъараларын йимик сюймеге гереклер. Къатынын сюеген гиши оьзюн де сюедир. 29Оьзюню къаркъарасын сюймейген гиши ёкъдур, гьар ким къаркъарасын ашатып сакълай ва ону гьайын эте. Месигь де шолай Оьзюне иман салгъанланы жыйыныны гьайын эте, 30неге тюгюл биз Ону къаркъарасыны санларыбыз+. 31Сыйлы Язывларда: «Шону учун эргиши атасын ва анасын къоюп, къатыны булан бирлешежек. Экевю де туташ бир къаркъара болуп къалажакъ», – деп язылгъан+. 32Бу сыр уллудур, о Месигь ва Ону жыйыны булан байлавлудур. 33Сизге буса булай айтаман: гьар эргиши къатынын оьзюн сюеген йимик сюймеге, къатыны да эрине гьюрмет этмеге герек+.

6

Ата аналар ва авлетлер

6^1Гьей яшлар, сиз Раббиникисиз, шо саялы ата анагъызгъа тынглавлу болугъуз, о сизин борчугъуздур+. 2-3«Оьзюнгню атанга ва ананга гьюрмет эт. Шо заман сагъа яхшы болажакъ ва дюньяда да узакъ яшажакъсан» – муна ичинде ваъдасы булангъы Аллагьны биринчи буйругъу+.

4Гьей аталар, сиз де авлетлеригизни къазапландырмагъыз, олагъа Раббибиз сюеген затны уьйретип тарбия беригиз+.

Есилер ва къуллар

5Гьей къуллар, Месигьге нечик таби болажакъ эдигиз буса, сизин бу дюньядагъы есилеригизге де гьакъ юрекден, гьюрмет булан ва къоркъув булан таби болугъуз+. 6Шону есилеригизни сизге бакъгъан якъда яхшы къарайгъанлыгъын къазанмакъ учун тюгюл, Аллагь сюеген затланы гьакъ юрекден кютеген Месигьни къуллары гьисапда этигиз+. 7Инсанлагъа тюгюл, Раббибизге нечик къуллукъ этежек эдигиз буса, шолай гьаракатчылыкъ булан загьмат тёгюгюз. 8Къул яда азат адам экенине де къарамайлы, Раббибиз гьар бир яхшы иш учун тийишлисин бережекни билигиз+.

9Сиз де, гьей есилер, къулларыгъызгъа шолай яхшы къарагъыз, къоркъув беривлени де къоюгъуз. Кёклерде оланы ва сизин Есигиз бир экенни эсде сакълап туругъуз. О гьеч биревню биревден артыкъ гёрмес+.

Аллагьны савутлары

10Ахырда да, оьзюгюзню Раббибизни зор къудраты булан беклешдиригиз. 11Иблисни гьиллаларына къаршы туруп болмакъ учун, Аллагьны савутларындан тагъыгъыз+. 12Биз инсанлагъа къаршы ябушмайбыз, ругь башчылагъа, гьакимлеге, бу къарангы дюньяда иш гёреген гючлеге ва кёкде яманлыкъ этеген жинлеге къаршы ябушабыз+. 13Шо къара гюнлер гелген заманда, бары да чапгъынланы гери урмакъ учун ва бары да сынавлардан оьтме болмакъ учун, къолларыгъызгъа Аллагьны савутларындан алыгъыз.

14Къатып токътагъыз, белигизге гьакъ гертиликни белбавун байлагъыз ва уьстюгюзге муъминликни гюбесин гийигиз+. 15Ярашывлукъну гьакъындагъы Сююнч Хабарны билдирмеге гьазирликни аякъгийимин гийигиз+. 16Ондан къайры да, иблисни жыжымлы окъларын сёндюрюп болмакъ учун, къолугъузгъа иманны къалкъанын алыгъыз+. 17Башыгъызгъа къутгъарылывну башлыгъын гийигиз ва къолугъузгъа Ругьну къылычын, демек Аллагьны каламын алыгъыз+.

18Дуа этегенде, тилейгенде, гьар гезик Аллагьны Ругьу булан дуа этигиз. Шо саялы да гьазир кюйде туругъуз ва Аллагьны бары да адамлары учун къаныгъывлу кюйде дуа этигиз+. 19Магъа тарыкълы сёзлер табулсун ва Сююнч Хабарны сырын мен тартынмайлы билдирмеге болсун деп, мени учун да дуа этигиз+. 20Гьали мен туснакъдаман, неге тюгюл де мен, Аллагьны вакили, Сююнч Хабарны билдире эдим. Шо Сююнч Хабарны мен тарыкълы кюйде, къоркъувсуз билдирсин деп дуа этигиз+.

Ахыргъы саламлар

21•Бары да затны ва мени мундагъы кююм нечик экенни гьакъында бизин сююмлю иман къардашыбыз ва Раббибизни инамлы къуллукъчусу болгъан Тигьик сизге айтар+. 22Мен ону яныгъызгъа сиз бизин гьалыбызны билсин ва сизин ругьландырсын деп йиберемен+.

23Атабыз Аллагьдан ва Раббибиз Иса Месигьден иман къардашлагъа парахатлыкъ, сююв ва иман болсун дагъы. 24Раббибиз Иса Месигьни токътавсуз кюйде сюегенлени барысына да Аллагьны рагьмусу болсун.

+ 1:3 1 Пет 1:3, 2 Кор 1:3
+ 1:4 Ягьуда 1:24, Кол 1:22, 1 Сал 4:7
+ 1:5 1 Югь 3:2, Рум 8:15-16, Гал 3:26
+ 1:7 Кол 1:14
+ 1:9 Рум 16:24, Эф 3:3-5, Эф 6:19
+ 1:10 Эф 2:14, Кол 1:20
+ 1:13 2 Кор 1:22, Эф 4:30
+ 1:15 Кол 1:3-4
+ 1:18 Кол 1:27

+ 1:20 Заб 109:1, Элч 7:55-56, Рум 8:34, Эф 2:6, Кол 3:1

+ 1:21 1 Пет 3:22, Рум 8:38, 1 Кор 15:24, Кол 2:10, Ягь 1:4

+ 1:22 Заб 8:7, Заб 109:1, 1 Кор 15:27, 1 Кор 11:3, Эф 5:23

+ 1:23 Эф 4:12, Эф 5:23, Эф 5:30, Кол 1:18, 1 Кор 15:28, Кол 3:11

+ 2:1 Лкъ 15:24, Рум 11:15, Кол 1:21, Кол 2:13

+ 2:2 Югь 12:31, Югь 14:30, Кол 3:7
+ 2:3 Гал 5:16
+ 2:4 Югь 3:16, 1 Югь 3:1, Рум 5:8
+ 2:5 Кол 2:13, Тит 3:5
+ 2:6 Эф 1:20

+ 2:8 Лкъ 7:50, Лкъ 8:48, Элч 15:11, 1 Пет 1:5, Тит 2:11, Тит 3:5

+ 2:9 Рум 3:27, Тит 3:5, Рум 3:27, 1 Кор 1:29
+ 2:10 Тит 2:14, Тит 3:8
+ 2:11 Рум 2:26, Рум 2:28, Кол 2:11
+ 2:12 Кол 1:21, Рум 9:4
+ 2:13 Элч 2:39
+ 2:14 Эф 1:10, Кол 1:22
+ 2:15 Рум 7:4, Кол 2:14
+ 2:16 Рум 5:10, Кол 1:20, Кол 3:15
+ 2:19 Фил 3:20
+ 2:20 Кол 2:7, Вагь 21:14, Заб 117:22,
+ 2:21 1 Кор 3:16-17
+ 2:22 1 Пет 2:5
+ 3:1 Фил 1:7, Филим 1:1, 2 Тим 2:9
+ 3:2 Эф 4:7, Кол 1:25
+ 3:3 Гал 1:12, Гал 2:2
+ 3:6 Гал 3:29, Эф 2:16, Мат 8:11, Лкъ 13:29
+ 3:7 Кол 1:23
+ 3:8 1 Кор 15:9
+ 3:9 Кол 1:26
+ 3:10 Эф 1:21
+ 3:12 Ягь 4:16, Ягь 10:19
+ 3:13 2 Тим 2:10
+ 3:16 Эф 1:18, Кол 1:27, Кол 1:11
+ 3:17 Кол 2:7
+ 3:19 Фил 4:7, Кол 2:10
+ 3:20 Ягьуда 1:24, Рум 16:24
+ 3:21 Рум 11:36
+ 4:1 Эф 3:1, Фил 1:27, Кол 1:10
+ 4:2 Фил 2:3, Кол 3:13
+ 4:3 Кол 3:14
+ 4:4 Эф 2:16, 1 Кор 6:17
+ 4:5 1 Кор 1:13
+ 4:6 1 Кор 12:6
+ 4:7 Рум 12:3, Эф 3:2
+ 4:8 Заб 67:19
+ 4:9 Югь 3:13
+ 4:10 Ягь 4:14, Ягь 7:26
+ 4:11 1 Кор 12:28
+ 4:12 1 Кор 12:27, Эф 1:23, Кол 1:18
+ 4:13 Ягь 5:12-13, Ягь 6:1
+ 4:14 1 Кор 13:11, 1 Кор 14:20
+ 4:15 2 Пет 3:18, Кол 1:10, Кол 2:19
+ 4:17 1 Пет 4:3-4, Кол 3:7
+ 4:18 Рум 1:21, Мк 3:5
+ 4:19 1 Пет 1:14, Рум 1:24-28
+ 4:22 Кол 3:8-9
+ 4:23 Рум 12:2, 2 Кор 4:16
+ 4:24 Яр 1:26, Рум 6:4, Кол 3:10
+ 4:25 Лев 19:11, Кол 3:9, Рум 12:5
+ 4:26 Заб 4:5
+ 4:27 Якъ 4:7

+ 4:28 Чыгъ 20:15, 1 Сал 4:11, 2 Сал 3:8, 2 Сал 3:10, 1 Тим 6:18

+ 4:29 Кол 3:8
+ 4:30 1 Сал 5:19, Эф 1:13
+ 4:31 1 Пет 3:8, Кол 3:8

+ 4:32 Мат 6:14, Мк 11:25-26, Лкъ 7:41-42, 1 Пет 3:8, Кол 3:12-13

+ 5:1 Мат 5:48

+ 5:2 Югь 10:11, Югь 15:13, 1 Югь 3:16, Рум 5:7-8, Ягь 8:3, 1 Кор 13:1, Кол 3:14

+ 5:3 1 Кор 6:18, Гал 5:19, 1 Сал 4:3
+ 5:4 Эф 4:29
+ 5:5 Кол 3:5, 1 Кор 6:9-10, Гал 5:21

+ 5:6 Мк 13:5, Кол 2:8, 2 Сал 2:3, 1 Югь 3:7, Рум 1:18, Кол 3:6

+ 5:7 2 Кор 6:14

+ 5:8 Эф 2:1-2, Мат 5:14, Югь 12:35, 1 Югь 2:8, Рум 13:12, Фил 2:15, 1 Сал 5:5

+ 5:10 1 Сал 2:4
+ 5:11 Рум 13:12
+ 5:13 Югь 3:20-21
+ 5:14 Рум 13:11, Лкъ 1:78-79
+ 5:15 Кол 4:5
+ 5:17 Рум 12:2, 1 Сал 5:18

+ 5:18 Айт 20:1, Айт 23:20, Айт 31:4, 1 Тим 5:23

+ 5:19 Элч 16:25, Якъ 5:13, 1 Кор 14:15, Заб 26:6, Кол 3:16

+ 5:20 Кол 2:7, 2 Сал 1:3, 2 Сал 2:13
• 5:21 Кол 3:17
+ 5:22 Яр 3:16, 1 Пет 3:1
+ 5:23 Эф 1:22-23, 1 Кор 11:3
+ 5:25 1 Пет 3:7

+ 5:26 Югь 13:8, 1 Кор 6:11, Тит 3:5, Ягь 10:22

+ 5:27 2 Кор 11:2, Вагь 14:4

+ 5:30 1 Кор 6:15, Эф 1:23, Кол 1:18

+ 5:31 Яр 2:24, Мат 19:5, Мк 10:7-8, 1 Кор 6:16

+ 5:33 1 Пет 3:1-6

+ 6:1 Чыгъ 20:12, Айт 1:8, Айт 6:20, Айт 23:22

+ 6:3 Такр 5:16

+ 6:4 Такр 4:9, Такр 6:7, Айт 13:24, Айт 19:18, Айт 22:6

+ 6:5 1 Пет 2:18, Кол 3:22, 1 Тим 6:1, Тит 2:9

+ 6:6 Гал 3:28
+ 6:8 Кол 3:24
+ 6:9 Лев 25:43, Такр 10:17

+ 6:11 2 Кор 6:7, 2 Кор 10:4, 1 Пет 5:8, 1 Югь 2:13

+ 6:12 Лкъ 22:53, Кол 1:13, Эф 1:21
+ 6:14 1 Сал 5:8
+ 6:15 Рум 10:15
+ 6:16 1 Югь 5:4
+ 6:17 Ягь 4:12

+ 6:18 Лкъ 18:1, Лкъ 21:36, Ягьуда 1:20, Рум 12:12, Кол 4:2, 1 Сал 5:17, Мк 13:33

+ 6:19 Элч 4:29, Кол 4:3, 1 Сал 5:25, 2 Сал 3:1

+ 6:20 Элч 21:33, Элч 28:20, 2 Кор 5:20
• 6:21 Кол 4:7-8
+ 6:21 Элч 20:4
+ 6:22 Кол 2:2

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=KUM

Сёзлюк (Янгы Разилешив)

Сёзлюк (Янгы Разилешив)

1. А

2. Б

3. Г

4. Д

5. З

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. П

13. С

14. Т

15. Ф

16. Х

17. Э

18. Ю

19. Я

СЁЗЛЮК

Аллагьны Къозусу – Иса Месигьге «Аллагьны Къозусу» деп де айтыла, неге тюгюл де Аллагь Ону гьар инсанны гюнагьлары саялы къурбан этген.

Ашлыкъ Тюшюмню байрамы – ашлыкъ тюшюм къайтарылып битген сонг оьтгерилеген байрам. Ягьудилер бу байрамны Азатлыкъ (Пасха) байрамындан сонг эллинчи гюн оьтгере болгъан.

Бабил – Иса Месигь бу дюньягъа гелгинче алдын заманларда Бабил пачалыгъы исрайыл халкъыны рагьмусуз душманы болгъан. Янгы Разилешивде «Бабил» деген сёз тапшурмалы къайдада Иблисни гьакимлик этивюн белгилей.

Баш дин къуллукъчулар – жамият масъалаланы чечивде ягьудилени инг де таъсири артыкъ болагъан дин къуллукъчулары. Кёбюсю баш дин къуллукъчулар оьр мажлисге гире болгъан. Исаны заманында олар бары да дегенлей бир нече белгили уьягьлюлерден чыкъгъан болгъан.

Гьарун – Мусаны агъасы. Дин къуллукъчуланы борчларын юрютмеге ва исрайыл халкъы учун Аллагьгъа къурбан этмеге янгыз Гьарунну ва ону наслусундагъыланы ихтияры болгъан.

Гьирод – арт-артындан гьакимлик этген дёрт пачаны аты. 1) Уллу Гьирод – бютюн Паластинге гьакимлик этген ягьуди пача. О гьакимлик этеген заманда Иса Месигь тувгъан. 2) Гьирод Антипа – Уллу Гьиродну уланы, Галилеяны пачасы. 3) Гьирод Агърипа I – Уллу Гьиродну уланыны уланы. О Паластинге гьакимлик этген, Исагъа иман салгъанланы вагьши кюйде гьызарлап юрюген.

Гьомора – Оьлю денгизни ювугъундагъы тюзлюкде ерлешген эки шагьарны атлары Содом ва Гьомора болгъан. Аллагь, Содом ва Гьомора шагьарларда яшайгъан адамланы гюнагьлары саялы ялын ва кюкюрт явдуруп, бу эки де шагьарны дагъытгъан.

Давут – Ягьуданы тухумундан чыкъгъан Исрайылны инг белгили пачасы. Ягьуди пайхаммарлар дюньягъа гьакъ кюйде гьакимлик этежек Месигь Давутну наслусундан болажакъ деп алданокъ билдире болгъан.

Давутну Наслусу – Исрайылны пачасы болмагъа тарыкълы болгъан Месигьни гелмеклигин къаравуллап тургъан ягьудилер Огъар шолай деп де айта болгъанлар.

Дин къуллукъчу – ягьудилерде Ерусалимдеги ибадатханада этилеген къурбанны Къанунгъа къыйышывлу кюйде юрютеген адам болгъан.

Дин къуллукъчуланы башчысы – ягьудилени аслу дин къуллукъчусу. Къанунну талапларына гёре, бир-бир дин адатланы янгыз о кютюп бола болгъан. Мисал учун, ибадатхананы Инг Сыйлы Ерине гирмеге янгыз ону ихтияры болгъан. О оьр мажлисге башчылыкъ эте болгъан.

Забур – ягьудиче «йырлар». Шу ортакъ атны тюбюнде Сыйлы Язывланы айрыча бир китабы болгъан ягьудилени 150 дин йыры жыйылгъан. Оларда Аллагь инсанланы оьлюмден къутгъаргъаны саялы, Огъар шюкюрлюк этиле, бирлеринде Аллагьны зорлугъу ва сюювю суратлана яда ялбарывлар бериле.

Ибадатхана – Ерусалимде ерлешген ва бютюн дюньядагъы ягьудилени дин марказы болгъан. Ягьудилер оьзлени къурбанларын янгыз шонда этгенлер. Ибадатхана башлап янгы девюрден алда 10-нчу асруда Сулайман пачаны заманында къурулгъан. Янгы девюрден алда 6-нчы асруда бабиллилер ону дагъытгъан. Сонг ибадатхана янгы девюрден алда 5-нчи асруда ягьудилер есир болуп тургъан Бабилден къайтгъандан сонг янгыртылгъан. Янгы девюрню 1-нчи асрусунда Гьирод пача ону башгъача этип къургъан. 70-нчи йылда Ерусалимдеги башгётеривню тозагъан заманда Рум асгерлер ибадатхананы дагъытгъанлар ва шо замандан берли ибадатхана дагъы янгыртылмагъан.

Ибрагьим – Аллагьу-Таала оьзю булан разилешив бегетген пайхаммар. Исрайыл халкъы ондан баш ала. Ибрагьим Аллагьгъа тынглавлу ва амин болгъан, Огъар толу кюйде инангъан.

Илияс – Эсги Разилешивдеги инг сыйлы пайхаммарланы бириси. Исрайыл пачалыгъына гьакимлик этеген Агъав ва ону къатыны ялгъан аллагьлагъа сужда къылагъаны саялы, Илияс олагъа Аллагьны каламын айтып тургъан. Ягьудилер Месигьни бу дюньягъа гелмеклигин Илияс гьазирлемеге герек деп инангъанлар.

Инсанны Уланы – Иса Оьзюне шолай деп айтгъан. Бир якъдан, ягьудилени бир-бир Сыйлы Китапларында Месигьге шолай ат берилген. Шо атны къолламакъ булан Иса Оьзю Месигь ва Пача экенин гёрсетмеге сюйген. Бирдагъы якъдан, ягьудилени тилинде шо сёз тагъым янгыз «инсан» деген маънаны бере. Иса ону шо маънасында къоллагъан буса, шону булан О Оьзю бары да ягъындан, айрокъда башына тюшген азаплар ва оьлюм булан, оьзге инсанлардай болуп къалгъанын айтмагъа сюйген.

Исагъа иман салгъанланы жыйыны – бу сёз тагъым эки маънада къоллана: 1) Иса Месигьге иман салгъанланы чакъда-чакъда бирче бир ерге жыйылагъанлары. 2) Исагъа иман салгъанланы ер юзюнде яшайгъан барысы да.

Исгьакъ – Ибрагьимни ва Сараны уланы, исрайыл халкъыны ата-бабасы, Якъубну атасы.

Къанун – ягьуди динни аслу талапларыны жыйымы. Бугъар Таврат деп де айтыла. Къанунну юрютмек бары да ягьудилер учун борч. Къанун Иса тувгъунча хыйлы асрулар алда ягьудилер учун Аллагьдан Муса пайхаммаргъа берилген. Къанунда инсанны яшавуну аслу къайдалары ва ону турушунда гери урулагъан затлар, ондан къайры да кёп санавдагъы адатлар, ашны, ят уьлкелилер булангъы аралыкъланы ва оьзгелерини гьакъында язылгъан.

Къурбанлыкъны салагъан ер – гьайванланы къурбан этмек учун, ташдан, балчыкъдан яда темирден этилген гётеринки ер. Къурбанлыкъ шонда салынып, Аллагь учун яллатыла болгъан. Исаны заманында ягьудилени къурбанлыкъ салагъан ери ибадатханада ерлешдирилген. Къурбан этмеге янгыз дин къуллукъчуланы ихтияры болгъан.

Левийлер – дин къуллукъчулар болмаса да, ибадатханада кюйлер согъуп, Аллагьгъа макътав этмеге, къурбан этмек учун гьайванлар онгармагъа кёмек этеген ва шолай оьзге ишлени юрютеген адамлар. Ондан къайры да, олар Къанунну уьйрене болгъан ва халкъны арасында муаллимлер йимик иш гёре болгъанлар. Шоланы ягьуди халкъны он эки тухумундан бири болгъан Левийни наслусуну этмеге ихтияры болгъан. «Левийлер» деген ат да шо тухумну башчысыны атындан амалгъа гелген.

Манна – Мусаны башчылыгъы булан дангылда айланагъан исрайыллылагъа Аллагь йиберген азыкъ, рызкъы.

Маясыз экмекни байрамы – Пасхадан сонг шо гьазиринде етти гюнню ичинде белгиленген байрам. Шо байрамны вакътисинде экмеклени янгыз маясызын ашамагъа ихтияр бериле болгъан.

Мелгьиседек – Салим деген ерни пачасы, дин къуллукъчу. Ибрагьим пайхаммар давда оьзюне тюшген затлардан он пайындан бир пайын огъар берген. Шондан сонг Мелгьиседек Ибрагьимге Аллагьны рагьмусун тилеп дуа этген.

Месигь – грекче «Христос». Исагъа айтылагъан атлардан бириси. Бу сёзню маънасы «танглангъан» демекдир. Бу дюньягъа къутгъарылыв гелтирмек учун, Аллагь Иса Месигьни танглагъан.

Муса – пайхаммар, Исрайылны инг белгили дин ва сиясат ёлбашчысы. О оьзюню халкъын Мисридеги есирликден чыгъаргъан. Муса Аллагь оьзюне берген Къанунну халкъгъа етишдирген.

Нугь – пайхаммар. Аллагьу-Таала бу дюньяны сув алдырып дагъытгъанча, Ону буйругъу булан Нугь уллу геме къургъан, уьягьлюсю булан ону ичине гирип, оьлюмден къутгъарылгъан.

Оьр мажлис – ягьудилени башын тутгъан къурум. Ону дуван этмеге ихтияры да болгъан. Онда 70 адам болгъан. Исаны заманында, ягьудилер Рум империяны гьакимлигини тюбюнде турагъанда, Оьр мажлисни инг аслу гьукмулары янгыз оланы топурагъындагъы Рум гьакимлери тасдыкъ этгенден сонг гючге гирген.

Пайхаммарлар – Аллагьны каламын эшитип, шону инсанлагъа билдирегенлер. Исаны заманына ерли ягьудилени кёп пайхаммарлары болгъан. Пайхаммарлар ягьудилени инг башлап Аллагьны аслу буйрукъларын кютмеге, бир-бирине зарал этмей турмагъа ва таза юрекли болмагъа уьйретген. Ягьудилени арасында пайхаммарланы китапларыны бек абуру болгъан.

Пасха – ягьудилени аслу байрамы. Шо байрамда олар оьзлени ата-бабалары Мисриде къул болуп тургъанлыкъдан къутгъарылгъанын эсге ала болгъанлар. Пасха байрам гьар йыл апрель айда оьтгериле болгъан. Байрам аш учун Пасханы гюнюнде къозу союлмагъа тарыкълы болгъан.

Саддукейлер – Къанунгъа айрокъда бек къуллукъ этеген билимли ягьудилер. Саддукейлер Къанунда язылгъандан къайры башгъа затны къабул этмегенлер. Масала, олар оьлюлер къыяматгюн тирилегенликге инанмагъанлар, неге тюгюл Къанунда шо гьакъда айтылмагъан.

Сара – Ибрагьим пайхаммарны къатыны, Исакъны анасы.

Синагог – Сыйлы Язывланы охумакъ учун ва дуалар этмек учун ягьудилер жыйылагъан бина. Синагогларда шолай жыйынлар гьар сонгугюн оьтгериле болгъан. Синагогларда Сыйлы Язывланы охумагъа ва оларда язылгъан затланы англатмагъа гьар ягьудини ихтияры болгъан. Ягьудилер яшайгъан гьар шагьарда шолай синагоглар болгъан. Шолар, адатлы гьалда, оланы яшавуну марказлары болгъан, синагогну башчысы буса инг абурлу адамлардан бириси болгъан.

Содом – къара: Гьомора.

Сонгугюн – ягьудилерде сыйлы саналагъан гюн. Мусаны Къанунуна гёре, шо гюн Аллагьгъа ибадат этмекден оьзге ишни кютмек гери урула болгъан. Янгы гюн ягьудилерде гюн артылгъан сонг башлана болгъан. Шо саялы, жумагюн гюн артылып сонгугюн гюн артылгъанча, ишлемек гери урула болгъан.

Сувгъа чомдуруп, Аллагьгъа тапшурув – Исагъа иман салгъан сонг бир керен кютюлеген адат. Бу адат кютюлегенде, бир адам башгъасын, гёнгюллю кюйде бир аз замангъа сувгъа чомуп, ону Аллагьгъа тапшура. Бу адат Аллагьгъа тапшурулгъан адам бары да гюнагьлардан тазалангъанын ва о янгы яшав башлагъанын белгилей.

Сулайман – Давутну уланы, Исрайылны Давутдан сонггъу пачасы. Сулайман гьакимлик этеген заманда Исрайыл пачалыгъы яхшы оьсюп гетген. Сулайман Ерусалимде инг биринчи ибадатхананы къурдургъан.

Сыйлы чатыр, Шагьатлыкъ этеген чатыр – ибадатханасы къурулгъанча, исрайыллылар Аллагьгъа сыйлы чатырда сужда къылгъанлар ва къурбанларын этгенлер.

Сююнч Хабар – грекче «Инжил». Аллагьу-Тааланы исрайыллылагъа этген ваъдаларын кютюв. Шо ваъдалар Иса Месигьден таба яшавгъа чыкъгъан, Ондан таба бары да инсанлагъа къутгъарылывгъа багъып ёл ачылгъан – муна гьар инсангъа Аллагьдан гелген Сююнч Хабар.

Тамазалар – Исаны заманында ягьудилени арасындагъы абурлу адамлар. Олагъа бир-бир дин адатланы юрютмек ва жамият борчлар тапшурула болгъан. Адатлы кюйде, гьар синагогда бир нече тамаза бола болгъан.

Фарисейлер – ягьудилени арасында тувулунгъан дин ва сиясат бёлюк. Исаны заманында оланы уллу таъсири болгъан. Фарисейлер адамланы янгыз Къанунну тюгюл, ондан сонг чыкъгъан дин адатланы ва мердешлени де къатты кюйде юрютмеге борчлу эте болгъанлар.

Хач – бир-бирине бегетилген эки агъач багъана. Хачны бир багъанасы ерге, экинчиси буса огъар гёнделен къагъыла. Буланы къошуму «Т» гьарпгъа ошай. Этген гюнагьлы ишлери, жинаятчылыкълары саялы бир-бир адамланы румлулар хачгъа иле болгъанлар. Адамланы жазаламакъ учун, оланы мыхлап, хачгъа илгенлер ва шо адамлар оьлгюнче илинген кююнде тургъанлар.

Элчи – грекче «апостолос». Аллагь сайлап йиберген адам. Огъар ихтиярланы Иса Месигь берген. Исаны башлапгъы он эки якъчысы биринчи элчилер болуп токътагъанлар.

Юнус – уьч гюн балыкъны ичинде тургъан пайхаммар.

Якъуб – Исакъны уланы, огъар дагъы да Исрайыл деп де айтыла.

Ясакъчылар – Рум пачасы учун хазнагъа акъча жыягъан къуллукъчулар. Жыйгъан акъчасындан олар оьзлеге де азны къоймай болгъанлар, шо саялы ягьудилер оланы бек сюймей болгъанлар.

Ят халкълар – Исаны заманында ягьудилерден къайры къалгъан бары да халкълар ялгъан аллагьлагъа къуллукъ эте болгъанлар, олар ят халкълар деп гьисаплана болгъанлар.

Table of Contents

- Янгы Разилешив: Эфесдегилеге

- Баш Сёз

- Эфесдегилеге

- Баш Сёз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6

- Сёзлюк (Янгы Разилешив)

- Аллагьны Къозусу
- Ашлыкъ Тюшюмню байрамы
- Бабил
- Баш дин къуллукъчулар
- Гьарун
- Гьирод
- Гьомора
- Давут
- Давутну Наслусу
- Дин къуллукъчу
- Дин къуллукъчуланы башчысы
- Забур
- Ибадатхана
- Ибрагьим
- Илияс
- Инсанны Уланы
- Исагъа иман салгъанланы жыйыны
- Исгьакъ
- Къанун
- Къурбанлыкъны салагъан ер
- Левийлер
- Манна
- Маясыз экмекни байрамы
- Мелгьиседек
- Месигь
- Муса
- Нугь
- Оьр мажлис
- Пайхаммарлар
- Пасха
- Саддукейлер
- Сара
- Синагог
- Содом
- Сонгугюн
- Сувгъа чомдуруп, Аллагьгъа тапшурув
- Сулайман
- Сыйлы чатыр, Шагьатлыкъ этеген чатыр
- Сююнч Хабар
- Тамазалар
- Фарисейлер
- Хач
- Элчи
- Юнус
- Якъуб
- Ясакъчылар
- Ят халкълар